حجت الاسلام و المسلمین علیرضا نعمتی آموزه های حجت الاسلام علیرضا نعمتی
أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ ٱلشَّیْطَانِ ٱلرَّجِیم
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
📚 صحبتمان دربارهٔ سورهٔ مبارکهٔ «قُلهُوَاللهُاَحَد» است که در فضیلت این سورهٔ مبارکه روایات متعدد و بسیار بااهمیتی از طرف ائمهٔ اطهار (علیهمالصّلوةوالسّلام) بیان شده است.
در معنای این آیات شریفه
من بعضی روایاتش را خدمتتان عرض کنم.
☘️روایاتی در فضیلت سوره مبارکه توحید:
🖌 میفرماید:
✅ “کسی که سورهٔ «قُلهُوَالله» را هنگام خواب صدبار بخواند (هنگامی که میخواهد بخوابد) خدای تعالی گناهان پنجاه سال او را می آمرزد.”
✅ امام صادق (صلواتاللهعلیه) فرمودند:
” کسی که یک روز بر او بگذرد و پنج نماز بخواند و «قُلهُوَالله» را در آنها نخواند، به او گفته میشود که ای بندهٔ خدا تو از نمازگزاران نیستی “.
(که این را جلسهٔ قبل اشاره کردیم)
✅ از امام صادق (صلواتاللهعلیه) هست:
“کسی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد، نباید ترک کند در بعد از نماز واجبش «قُل هُوَاللهُاَحَد» را”.
“کسی که این سوره را بعد از نماز واجبش بخواند، خدای تعالی برای او خیر دنیا و آخرت را جمع خواهد کرد و او و پدر و مادرش و فرزندانش را خواهد آمرزید”.
✅ یک روایت دیگر هم دربارهٔ سعد بود که جلسهٔ قبل اشاره کردم:
” هفتاد هزار ملک در تشییع او آمده بودند و حضرت جبرئیل به رسول اکرم (صلیاللهعلیهوآله) عرض کرد به خاطر اینکه ایشان «قُلهُواللهُاَحَد» را در حالتهای مختلف؛ نشسته، ایستاده، در حال حرکت، سوار بر مرکب و در همه حال مراقبت داشت. میرفت، میآمد، به قول ما زبانش به «قُلهُوَاللهُاَحَد» تَر بود.”
✅ امام صادق (صلواتاللهعلیه) به مفضّل فرمودند:
“خودت را در محافظت قرار بده از شر مردم با «بِسْمِاللَّهِالرَّحْمَٰنِالرَّحِيمِ» و با «قُلهُوَاللهُاَحَد» که این سوره را از طرف راستت بخوان، از طرف چپت بخوان، از پیش رویت و از پشت سرت (پشت سرت را نگاه کن) بخوان. یعنی از چهار طرف آسمان و دو طرف زمین، از شش جهت این سوره را بخوان.”
📚 وقتی که بر یک سلطان ستمگری، کسیکه تسلّط دارد بر امور و میتواند دستور بدهد که یک آزار و اذیتی به تو کنند. حالا یک وقت ممکن است هر کسی باشد که تسلّط داشته باشد.
هنگامی که داخل شدی بر سلطان ستمگر، هنگامی که به او نگاه میکنی، سوره «قُلْ هُوَ اللَّه» را سه بار بخوان و دست چپت را به اصطلاح مشت کن و بازش نکن تا اینکه از نزد او خارج شوی.
بعد علی بن راشد میگوید: به حضرت موسیبنجعفر (علیهالسّلام) نوشتم که شما به محمّد بنِ الْفرج نوشتهاید که بافضیلتترین سورهای که در نماز خوانده میشود، «إِنَّا أَنْزَلْنَا» و «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» است ولی من فقط میخواهم اینها را بخوانم، مثلاً برای من سخت است، میخواهم سورههای دیگر را هم بخوانم. سینهام تنگ میشود به اینکه در نماز صبح مثلاً فقط این دو تا سوره را بخوانم. فرض کنید میخواهم یک سوره طولانی بخوانم. حضرت فرمودند: نه، سینهات تنگ نشود.
✨” فَاِنَّ الْفَضْل وَالله فِیهِمَا؛
: فضیلت به خدا قسم در این دو سوره است”.
در نمازهای واجب هم از آقا امام زمان ارواحنافداه روایت است که بافضیلتترین سوره «إِنَّا أَنْزَلْنَا» است در رکعت اوّل و در رکعت دوّم «قُلْ هُوَ اللَّه».
حتّی اگر سوره دیگری را میخواهی بخوانی بخاطر مثلاً ثوابش، به جایش این دو تا سوره را بخوانی، ثواب آن سورهای که خواستی بخوانی را هم به تو میدهند.
مثلاً سوره فجر را میخواستی بخوانی، سوره دیگری را میخواستی بخوانی، به جایش این دو تا سوره را بخوان، حالا در نماز واجب. در نماز مستحب اشکال ندارد. آدم بالاخره یک وقت دوست دارد یک سوره بلندی بخواند.
✅از امام صادق (صلواتاللهعليه) هست که میگوید: به آن حضرت عرض کردم که شخص در نماز میخواهد سورهای بخواند، «قُلْ هُوَ اللَّه»، «قُلْ یَا أَيُّهَا الْکَافِرُون» را میخواند. مثلاً میخواهد یک سورهای بخواند، فرض کن «قُلْ هُوَ اللَّه» یا «قُلْ یَا أَيُّهَا الْکَافِرُون» را شروع کرده حالا مثلاً میخواهد سوره کوثر یا سوره فجر را بخواند، پشیمان شده.
حضرت فرمودند که از هر سورهای میشود آدم برگردد، مثلاً سوره دیگری بخواند، به جز «قُلْ هُوَ اللَّه» و «قُلْ یَا أَيُّهَا الْکَافِرُون»، اینها را که شروع کردی، دیگر ازشان برنگرد و بخوانشان. یعنی اینقدر این دو تا سوره اهمیت دارند.
✅ از امام صادق (صلواتاللهعليه) روایت است که:
✨” صَلَوةُ الْأَوَّابِین کُلُّهَا بِقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ؛
: نماز اوّابین همش با قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ است”.
« اوّابین» یعنی کسانی که دائم در پیشگاه پروردگار تضرّع و گریه و بازگشت و توبه دارند. حالت یک شکستگی و خضوع و بازگشت دائمی بهسوی خدا دارند.
کسانی که اوّابین هستند، با «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» همهٔ نمازهایشان را میخوانند.
✅ از امام صادق (صلواتاللهعليه) روایت است که میفرمایند:
کراهت دارد که «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» را با یک نفس بخوانی، حتماً بینش یک نفَسی بده.
📚 فرض کنید:
✨بسمِ اللهِ الرَّحمَنِ الرَّحیم
✨قلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ
بعد نفسی بگیر. بعد،
✨اللهُ الصَّمَد
✨لم یَلِدْ وَ لَمْ یُولَد وَ لَم یَکُن لَهُ کُفَواً أَحَد
الآن مثلاً خیلی عجله داری، یک نفسی بین آن بده، کراهت دارد که با یک نَفَس خوانده بشود.
اینها بخاطر اهمیّت این سوره است.
باز روایت دیگری هم هست حالا جلسهی بعد هم دوباره ذکر خواهیم کرد.
☘️تاثیرات فردی و اجتماعی سوره مبارکه توحید:
🖌 اهمیّتی که این سورهی مبارکه دارد نشان میدهد که تأثیر عمیقی در رفتارهای شخصی و اجتماعی و ساخته شدن روح انسان دارد، چون انسان را دائم اینکه، آن شخص مثلاً سَعد هم در همه حال این سوره را میخواند، میرفت، میآمد، مینشست، بلند میشد یا مثلاً یادش بود این سوره را میخواند.
وقتی آن ایمانها، ایمان میآوردند، واقعاً ایمان میآوردند در آن شرایطی که زمان پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) بود؛ یعنی تأثیرات آیات قرآن در وجودش خیلی عمیق بود.
ماها هم انشاءالله اگر یک مقدار پردههای روحیمان کنار برود این تأثیرات آیات قرآن را میتوانیم در قلبمان ببینیم و قلب باز میشود به حقایقی که در آیات شریفه هست، مخصوصاً به وحدانیّت خدا، به اینکه انسان حضور پروردگار را حس بکند، نه حسِّ جسمی، حسِّ معنوی؛ اینکه خدا را بشناسد، شناختنی که “أَحَد” است، تک است.
☘️معنای قل هو الله احد :
🖌خدا تک است؛ یعنی هیچ چیز…
✨ليسَ كَمِثلِهِ شَىء✨
هیچ چیز نمیتواند خدا را تشبیه به چیزی بکند، خدا تک است.
حضرت عبدالعظیم که این روزها ولادت باسعادتشان هست وقتی خدمت امام هادی (صلوات الله علیه) میرسند و توحیدشان را بیان میکنند، عرض میکنند که: من دربارهی خدا اینطور عقیده دارم که حضرت هم تأیید میفرمایند که: بر آن ثابت قدم باش! که خدا هست، شئای است، خدا یک چیزی است امّا چه چیزی است؟!!
✨خارِجٌ مِن حَدِّ الإبطالِ و مِن حَدِّ التَّشبيهِ
خارِجٌ مِنَ الحَدَّينِ✨
اینطور میفرمایند: از دو حد خارج است، از حد ابطال و از حد تشبیه.
✅ خدا چیزی است ولی چه چیزی است؟ نمیدانیم چه چیزی است!!
چون هر چیزی که ما بخواهیم تصوّر کنیم مخلوق خداست، خدا نمیتواند مثلِ مخلوقش باشد.
✅ چیزی هست ولی نمیتوانیم بگوییم: حالا که نمیدانیم چیست! پس نیست.
ابطالش نمیکنیم، از حد ابطال خارج است؛ یعنی هست ولی نمیدانیم چی هست!!
اینکه هست، چیه؟!! مثلِ چی میماند؟!!
تشبیهاش هم نمیتوانیم بکنیم، از حد تشبیه هم خارج است.
هست، نه اینکه نیست، ولی هست، نه اینکه شبیه به چیزی باشد این میشود:
✨خارِجٌ عَنِ الحَدَّينِ✨
از دو حد خارج است.
خداشناسی همین اندازه است؛ یعنی بیشتر از این ما نمیتوانیم دربارهی خدا تفکّر بکنیم، انسان سرگردان میشود چون هر چه فکر بکند به جایی نمیرسد، به خاطر همین هم به خدا اسمِ “الله” میگذارند.
☘️معنای الله:
✨ ألِهَ الخَلقَ✨
🖌مخلوقات، مخلوقاتِ متفکّری مثل انسان و جن “واله” و سرگردان میشوند.
إِلَهَ؛ از سرگردانی میآید؛ یعنی بخواهی تفکّر کنی سرگردان میشوی.
لذا فلاسفه در شناخت خدا سرگردان شدند. چون به فکر خودشان تکیه کردند.
📚 لذا فلاسفه در شناخت خدا سرگردان شدند، چون به فکر خودشان تکیه کردند.
☘️انحراف فکری فلاسفه در شناخت خداوند متعال :
🖌 فلاسفه و عرفا قائل به وحدت وجود شدند، چون به وحی تکیه نکردند به فکر خودشان تکیه کردند، فکر بشری هم دربارهٔ خدا متحیّر میشود.
لذا وقتی میخواهند مثلاً بگویند: ما خدا را شناختیم، میگویند: خُب خدا همه جا هست دیگر، میتوانیم بگوییم خدا مثلاً در عمق زمین نیست؟ میتوانیم بگوییم خدا در ما نیست؟ نه، خدا نمیشود بگوییم جایی نیست همه جا هست.
بعد اینجا چون از اهل بیت (علیهم السّلام) راهنمایی نگرفتند سرگردان میشوند. از خودشان اظهارنظر میکنند.
میگویند: پس خدا در همه چیز هست و همه چیز خداست. اینجا دیگر یکدفعه ماشینشان میلغزد و به درّه میرود. آن وقت فلاسفهای مثل مرحوم ملاصدرا میگوید که:
«بَسِیطُ الْحَقِیقَةِ کُلُّ الْأَشْیَاء»
یعنی خدا همه چیز است.
آن وقت میرود به اینکه مثلاً سگ هم نعوذبٱلله خداست، خوک هم خداست، آجر هم خداست، دیوار هم خداست، همه چیز خداست.
اگر به اهل بیت عصمت و طهارت (علیهم السّلام) رجوع میکردند، خودِ این سوره «قل هو الله» و حضرت امیر (علیهالسّلام) با دو کلمه، راحت خدا را معرفی میکنند:
✨داخِلٌ فِی الْأَشْیَاء لَا بِالْمُمَازِجَة وَ خَارِجٌ عَنْهَا لَا بِالْمُبَایِنَة✨
خدا داخلِ در همه چیز است، مثلاً داخلِ فرض کنید داخل دیوار هست، داخل خورشید هست، داخل این ساختمانها هست، داخل همه چیز هست ولی مخلوط با آنها نیست. ممزوج نیست، مثلاً شیر و آب را شما قاطی میکنید، ممزوج میگویند.
ممزوج با اشیاء نیست، داخل هست تو قلب شما هست، همه جا هست ولی قاطی با چیزی نیست.
✨ و خَارِجٌ عَنْهَا لَا بِالْمُبَایِنَة✨
خارجِ از اشیاء هم هست، قاطی اشیاء نیست. خارج است ولی جدا نیست.
☘️آن وقت میشود یک تشبیهی، یکی از سالکین الی الله یک وقتی اینطور مثلاً تشبیه میکرد که میخواهیم یک چیزی را شبیه این معنا بیان کنیم مثل روح با بدن است. روح هم داخل بدن هست ولی قاطی نیست و خارج از بدن هم هست ولی جدا نیست. یک چنین حالتی.
حالا این را ما حتّی دربارهٔ ارواح روح القدس و اینها میگوییم. آنها یعنی خدا روح القدس، یعنی روح مطهر چهارده معصوم که مجموع اسمشان روح القدس است، یا روح حضرت زهرا (سلام الله علیها) خدا اصلاً آنها را طوری آفریده که این حالت برای آنها است.
🌴یعنی باز خدا برتر از اینکه این مثال را بخواهیم در موردش بزنیم. این مثال فقط حالتِ یک مقدار تشبیه به ذهن است که مقداری آسان شود.
ارواحی هستند که در همه چیز خدای تعالی قدرت داده که حضور داشته باشند و چیزی از آنها مخفی نباشد. به هر حال خدای تعالی ” أَحَد ” است، تک است. چیزی شبیهش نیست و چیزی هست همین اندازه «قل هو الله احد».
♻️فقط بگو خدا هست و تکِ تک است، شبیه چیزی نیست. فقط من قبولش دارم، به او ایمان دارم و تفسیرش هم حضرت سید الشهداء (صلواة الله علیه) در روایتی که ذیلش نقل شده، حضرت میفرماید: تفسیرش به آیات بعدش است یعنی میخواهیم بفهمیم «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» ، «اللهُ الصَّمَد» تفسیرش در «لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَد» است که انشاءالله جلسهٔ بعد عرض خواهیم کرد.
☘️اثرات مداومت بر قرائت سوره توحید:
🖌 نتیجه اینکه با مداومت بر قرائت سوره «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد» انسان یک انسی با خدا پیدا میکند، یک ارتباط نزدیکی با خدا پیدا میکند، خدا را اینقدر نزدیک، از رگ گردن به خودش نزدیکتر میشناسد و با او ارتباط برقرار میکند.
لذا مثلاً در حالات مختلف وقتی مثلاً داری وضو میگیری با خدا حرف میزنی، نماز که میخوانی معلوم است، با خدا حرف میزنی، داری موهای سرت را شانه میکنی با خدا حرف میزنی. انگار هیچ چیز نزدیکتر از خدا به تو نیست. این انس با پروردگار با تمرکز و توجه به این است که «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ» که امیرالمؤمنین (علیه الصلاة و السلام) این ذکر مبارک را بر اساس همین فرمودند:
در عالم خواب دیدم که خضر به من گفت: که این ذکر را بگو.
(اینها خودشان معلم خضر هستند) ولی خُب برای انتقال به مردمِ بعد که
✨یا هُو یَا مَنْ لَا هُو إِلَّا هُو ✨
ای خدایی که فقط تو هستی، جز تو کسی نیست، یعنی هیچ کس جز خدا موجودیت ندارد، فقط خداست که او همه چیز را خلق کرده و هر لحظه دارد این خلق را اراده میکند که مثلاً این عالم باشد. هر لحظه اراده دارد میکند که این عالم را نگه داشته، خلقتش را نگه داشته، نگهدارندهٔ خلقت است.
انشاءالله جلسه بعد بیشتر این را توضیح عرض خواهیم کرد.
✨و صلی الله علی سیدنا محمد و آله طاهرین
٨ربیع الثانی ١۴۴٠
١٣٩٧/٩/٢۵
حجتالاسلام والمسلمین علیرضا نعمتی حفظه لله تعالی
